ماتینه » نقد

قصه از کجا شروع شد؟!

محمدعلی مومنی — Sun, 15 Jan 2012 15:25:52 +0000

امروز انتشار عکس‌هایی از «اصغر فرهادی» در جشنواره‌ی «گلدن گلاب» خونی تازه به رگ‌های سینمای ایران و علاقمندانش بود تا پس از روزهای پرتب خبرها، گفت‌وگوها و نامه‌نگاری‌ها درباره‌ی سرنوشت خانه‌شان، شاهد حضور یکی از نمایندگان خود در جمع برجسته‌ترین سینماگران جهان باشند.
حالا آن تب گویا اندکی فروکش کرده. نمی‌دانم. شاید آرامش قبل از طوفان باشد. شاید هم باید آخرین گفته‌های وزیر ارشاد را پذیرفت که «از نظر ما کار خانه‌ی سینما تمام شده است.»
پاسخی که در حافظه‌ی تاریخی ما باقی می‌ماند.

در روزهایی که سینماگران برای دفاع از خانه‌ی خود به میدان آمدند، هر کس به شکلی از مسئولان وزارت ارشاد خواست که ویرانی این خانه را به نام خود ثبت نکنند. وزارت ارشاد هر روز برخواسته‌اش تاکید کرد تا اینکه بزرگان سینما هم به میان آمدند.
درخواست نجیبانه‌ی عزت‌الله انتظامی و هوشنگ مرادی کرمانی هم پاسخی نیافت و آقای وزیر اعلام کرد که «از نظر ما کار خانه‌ی سینما تمام شده است.»
این بخش از حرف‌های مرادی کرمانی در برنامه‌ی تلویزیونی «پارک ملت» را بخوانید: «من با وزیر ارشاد آقای حسینی همشهری هستم و با آقای سجادپور دوستم.
خطاب به این دونفر می گویم جوری عمل نکنند که انحلال خانه سینما گردن آنها بیافتد. این برای ما کرمانی‌ها خوب نیست. جوری جفت وجور کنند و سعی کنند یک تعادلی به وجود آید.»
واقعیت اینکه همه‌ی بهانه‌ی من برای نوشتن این سطرها، همین درخواست نجیبانه‌ی آقای انتظامی و مرادی کرمانی بود. اما پاسخ دوست و همشهری هوشنگ مرادی کرمانی چه بود؟!

به گمانم نه فقط آقای وزیر و وزارتخانه‌ی متبوعش، بلکه بسیاری از ما دچار فراموشی شده‌ایم. فراموشی قرارها و قراردادهای اولیه‌ای که بر مبنای آنها رابطه‌ی بین ما تنظیم شده است.
مثلا این قرار اولیه که نهادها برای تسهیل کارها، ارائه‌ی خدمات و هماهنگی به وجود آمده‌اند. بالاترین شخص در این نهادها هم عنوان «مسئول» دارند که اگر به همان معنای مسئول هم دقت بشود، نیازی به بازتعریف قراردادهای اولیه نیست.

نقطه‌ی آغاز در یک جامعه‌ی بدوی را در نظر بگیرید. هرج و مرج انسان را خسته کرده و حالا آدمها دور هم جمعه می‌شوند که برای آسایش همه، قرارهایی بگذارند. یک نفر را هم از میان خودشان انتخاب می‌کنند، برای اینکه کارهایشان را رتق و فتق کند. آدمها بخشی از دارایی‌شان را در اختیار این مقام مسئول می‌گذارند که بتواند کاری کند و البته بعد هم پاسخ بدهد که دارایی‌ها را چگونه خرج کرده و نتیجه‌ی کارهایش چه بوده؟
اما ناگهان این شخص ار قرارهای اولیه سربرمی‌تابد و حتی رو در روی کسانی سینه سپر می‌کند که او را انتخاب و استخدام کردند که در خدمتشان باشد.

مثلا نمایندگان مردم در مجلس باید بطور مستمر به متن جامعه بازگردند و پی‌در‌پی نظر و دیدگاه موکلان خود را دریافت کنند و همان را بعنوان قانون تصویب کنند. آنچه که در این نهاد بعنوان قانون تصویب می‌شود باید برآیند خواست و نظر مردم باشد؛ نه صلاحدید آنها برای اجرا از سوی مردم. یا در شوراهای شهر که نمایندگان باید راههای مشارکت مردم را هموار کنند و مستمر نظرهای آنها را دریافت کنند.

همین وضعیت در وزارت ارشاد و دیگر نهادها باید حاکم باشد. نگاه دستوری که «من چیزی می‌گویم و همه باید بپذیرند»، ره به جایی نمی‌برد. سینماگران کنار هم بودند و بر جمع خودشان نامی گذاشتند. آن جمع است که خانه‌ی سینماست. چنان که به قول بهمن فرمان‌آرا «هر جا سینماگران جمع باشند، همانجا خانه سینماست»

——————–
طرح: حمیدرضا بیدقی

1 دیدگاه برای این نوشته:

pereni:
۰۳ بهمن ۱۳۹۰ کم کم دیگر نه جمعی میماند نه خانه ای و شاید نه صاحبخانه ای. میشود آنچه باید بشود. با این مردم و با این مسئولان اوضاع بدتر میشود که بهتر نمیشود. اینجا همه تقصیر دارند هم ملت هم دولت.تا وقتی که مردم ظلم را قبول کنند و دفاع نکنند ظالم همیشه با توان و محکم بر تخت قدرت خود تکیه میزند و همچنان ظلم میکند. عجب مردم بره ای داریم.

ارسال نظر سریع

برای مرگ شکلک در بیاور

محمدعلی مومنی — Sun, 24 Jul 2011 18:11:43 +0000

بس که شنیده‌ایم «هنرمندان چیزی را می‌بینند و قاب می‌گیرند که دیگران از دیدنش عاجزند» گوشمان مو در آورد. و از بس که دیگران گفتند «طنزپرداز از کاه، کوه می‌سازد و از کوه، کاه» زبانشان مو درآورد!
بسیار خوب. مو چیز بدی نیست. اما گاهی با عارضه‌ی کم مویی هم روبرو هستیم. بس که کسی به موضوعی یا جرات نمی‌کند بپردازد و یا از حیطه‌ی دایره‌ی واژگان او بیرون است. مثل موضوع «مرگ»
خوب طنزپرداز هم آدم است و البته حق دارد در برابر حجم وسیع مرگ گریه کند، زنجموره بزند و حتی کولی بازی در بیاورد!
اما خوب می‌تواند اینگونه هم نباشد و مثل سیاست، جامعه، اقتصاد، هنر و… مرگ را هم به طنز بگیرد. این حالت برای هر کسی اتفاق نمی‌افتد. باید فاصله را با مرگ تنظیم کرد تا بتوان آنرا خوب نگاه کرد، و درباره‌اش طنز هم نوشت.

مرگ در برابر زندگی چنان پرده از تناقض‌ها و ناهماهنگی‌ها برمی‌دارد که هوشیاری مثل خیام می‌تواند فاصله‌اش را با مرگ حفظ کند و پرسش‌های فلسفی‌اش را مطرح کند و هم در همین پرسش‌ها، طنزهای طبیعی رویارویی مرگ و زندگی بیان کند.
اینجاست که فیلسوفان و طنزپردازان همسایه می‌شوند. فیلسوف اهل اندیشه است و برای اندیشیدن درباره‌ی مرگ و پرداختن به تناقض‌های پنهان در فاصله‌ی مرگ و زندگی، حفظ فاصله با مرگ، نترسیدن، بلکه لبخند زدن به آن الزامی است!

این اتفاقی است که درباره‌ی «رضا ساکی» و مجموعه‌ی داستان‌های کوتاه طنزآمیزش با عنوان «بابا باطری‌دار می‌شود» افتاده. داستان‌های به هم پیوسته‌ای که رویارویی پدر یک خانواده را با مرگ روایت می‌کند. پدری که نه به عزرائیل رو می‌دهد نه به رضا ساکی و مقابل هر دو محکم می‌ایستد.
البته در این داستان‌ها پای پرسش‌های فلسفی خیامی در میان نیست. بلکه نگاهی است به تاثیر مرگ در زندگی خانوادگی و اجتماعی.
فیلسوف می‌اندیشید و طنزپرداز هم دست کمی از او ندارد. هر چند که نگاهش نه به فلسفه که به جامعه باشد.
در این مجموعه داستان بارها به نمونه‌هایی برمی‌خورید که مرگ پرده از تناقض‌های اجتماعی برداشته و رضا ساکی این تناقض‌ها را با همه‌ی تلخی با زبان طنز مطرح کرده.
یک نمونه‌اش جایی که پدر می‌خواهد آب پرتقال بنوشد، آهی می‌کشد و می گوید«تو سیستان و بلوچستان مردم آب ندارند بخورند، اون وقت من این‌جا دارم آب پرتقال طبیعی می‌خورم…» یا «مردم در سیستان و بلوچستان زیر آفتاب جزغاله می‌شوند، بعد من با کلاه بره زیر سایه‌ی درخت‌های پارک استراحت می‌کنم.»
نویسنده هم چند بار تاکید می‌کند که «خانواده‌ی ما دستش به دهانش می‌رسید…»

پدر در این داستان‌ها مثل بسیاری از پدرهای دیگر سرش درد می‌کند برای همین نقدهای اجتماعی و روزنامه خواندن. سرشان برود، روزنامه‌خواندنشان ترک نمی‌شود. این نهضت روزنامه‌خوانی هم یکی از آن موقعیت‌های طنزآمیز این داستان‌هاست. کسی که اصلا عین خیالش نیست به سوی مرگ می‌رود و حتی به پسرش هشدار هم می‌دهد که «هر روز یکی کم می‌خری، چرا؟ چرا به فکر پدرت نیستی؟ من دل‌خوشی‌ام همین روزنامه‌هاست…»

عمده‌ی موقعیت‌های طنز را در این داستان‌ها پدر ایجاد می‌کند و هر گاه که با موقعیتی تلخ روبرو می‌شویم، نویسنده با کلمه‌ها به کمک فضای داستان می‌آید. یکی از این موقعیت‌های تلخ جایی است که پدر پس از سکته نمی‌تواند کارهایش را خودش انجام بدهد و باید دیگران به کمکش بیایند. «ساکی» اینجا با بیان شیرین کلمه‌ها به داد این موقعیت تلخ می‌رسد: «بابا بعد از سکته‌ی مغزی به هر کدام از ما کاری سپرده بود. چون با یک دست نمی‌توانست کارهایش را انجام بدهد. تا من را می‌دید می‌گفت: بخاران. به برادر وسطی می‌گفت: بمالان و برادر کوچک را هم مامور تاراندن کرده بود.»

در واقع پدر هر چند که ممکن است شوخ طبع بوده باشد، در رویارویی با مرگ محکم ایستاده، اما قصد خلق طنز را نداشته. این خلق و خوی اوست که موقعیت‌های طنز ایجاد می‌کند. حتی گمان نمی‌کنم می‌دانست «آیرونی» چیست؟ اما پی‌در پی شخصیت‌های داستان و مخاطب را غافلگیر می‌کند. در قضیه ریزش مو، فروش خانه، بررسی عکس‌های پزشکی و…

داستان‌های این کتاب مخاطب را در برابر موقعیت‌های متناقضی قرار می‌دهد که شاید هر بار در موقعیت مشابه کمتر به آن فکر کند و این فرصتی برای بررسیدن این موقعیت‌هاست.
این کتاب کوچک با انتخاب‌های خوب «سلمان طاهری» از تصویرهای داستانی و تصویرگری او همراه شده. اما این کتاب با این قطع و بدون شیرازه‌ی درست و درمان شاید در کتابفروشی‌ها آنچنان که باید به چشم نیاید.اگر قطع کوچک کتاب هم به نظر ناشر (گل‌آقا) و نویسنده مناسب باشد، دست کم شیرازه‌‌ای که معرف کتاب باشد، می‌توانست از گم شدنش در قفسه‌ی کتابفروشی‌ها جلوگیری کند.

اگر خیلی از مرگ می‌ترسید و فکر می‌کنید و نیاز دارید کسی به شما روحیه و دلداری بدهد، «بابا باتری‌دار می‌شود» را بخوانید. کارتان را راه می‌اندازد!

پی‌نوشت:
۱- تیتر، مصرع یکی از رباعی‌های «جلیل صفربیگی» و نام یکی از مجموعه شعرهای اوست.
۲-دوشنبه ۳ مرداد ۱۳۹۰ در نشست «دگرخند» در حوزه‌ی هنری، کتاب «بابا باطری‌دار می‌شود» بررسی می‌شود.

ارسال نظر سریع

صدای دست‌ها را چه کسی دزدید؟!

محمدعلی مومنی — Thu, 14 Jul 2011 19:56:07 +0000

دقت کرده‌اید که مدت‌هاست در عروسی‌ها صدای کف زدن شنیده نمی‌شود؟ بگذارید از سوی دیگر بپرسم. دقت کرده‌اید مهمان‌های عروسی‌ها دیگر کف نمی‌زنند؟ و دقت کرده‌اید بسیاری از این عروسی‌ها دیگر آن حس و حال و شور سال‌های رفته را ندارند؟

این پرسش‌ها برای برانگیختن حس نوستالژیک نسبت به عروسی‌های دوره‌ی کودکی و نوجوانی نیست. بلکه برای توجه دادن به این موضوع است که عروسی‌ها(به عنوان کم شمار آیین‌های شادی باقی‌مانده در جامعه) به سرنوشت نشست‌ها، همایش‌ها، انجمن‌ها و مهمانی‌ها دچار شده‌اند. حالا در عروسی‌ها با جمعیت انبوهی روبرو هستیم که فقط آمده است رفع تکلیفی کند و برود. جمعیتی که هیچ نقش فعالی در عروسی ندارد، و البته به نقش‌های دیگر هم توجهی ندارد.

عروسی‌ها هم مثل خود ما و مثل بسیاری از رفتارها و آداب ما تغییر کرده‌اند. از نوع پوشش مهمان‌ها تا نوع پذیرایی و برگزاری مراسم پایکوبی و محل برگزاری جشن که حالا حتی در شهرستان‌ها هم از خانه‌ها بیرون آمده‌اند و البته این تغییرها طبیعی است.
اما اتفاق مهم ورود تند و تیز تکنولوژی به عروسی‌ها بود که بخش عمده‌ای از تغییر رفتارها و آداب پیامد آن است. از جمله همین خاموشی صدای کف زدن مهمان‌ها که زیبایی عروسی به این صداهای متکثر است. صدایی که پیامش مشارکت گسترده‌ی مهمان‌ها در آیین شادی است.

این صدا حالا، اگر نگوییم خاموش شده، رو به خاموشی است. اما هنوز از عروسی‌ها صدا به گوش می‌رسد. صدای منفرد مهیبی که، به گمانم، خاموشی صدای شادی عمومی در عروسی‌ها از همینجاست. از خواننده‌هایی که عروسی‌ها، در نبود فرصت‌هایی برای خودنمایی، عرصه‌ی عرض اندامشان شده و ما به جای عروسی و نمایش داماد، عروس و مهمان‌هایشان، بیشتر با Show آقای خواننده روبرو هستیم که با همدستی تکنولوژی شنیداری عروسی را قبضه کرده و صدای شادی عمومی و کف زدن‌ها و هیجان عمومی را خاموش کرده.

اگر بنا بر ارائه‌ی موسیقی باشد، بی‌شک صدای دست دهها مهمان، به مثابه نوازنده، بخشی از موسیقی آیین عروسی است. صداسازی بخشی از موسیقی است و صدای دست بعنوان ساز کوبه‌ای ساده، عاملی مهم در ایجاد ریتم به شمار می‌آید.
آنچنان که (به یادآوری رضا ساکی) در خیام‌خوانی بوشهری که از قضا در عروسی‌ها هم اجرا می‌شود، صدای دست‌ها، صدایی جدایی‌ناپذیر است. نمونه‌ای از خیام‌خوانی بوشهری را بشنوید.

شاید بشود خیلی آسان از کنار این موضوع گذشت. شاید بشود خواننده را دو سه ساعتی با آن صدای وحشتناک سرکوبگر تحمل کرد. شاید بشود حتی به این موضوع خیلی سطحی نگاه کرد و از مظالعه‌ی رفتارهای مهمان‌ها و گردانندگان و از جمله خواننده‌ی آن گذشت و آنرا فاقد ارزش مطالعاتی دانست.

اما واقعیت این است که ورود تکنولوژی به جامعه‌ای که هنر، ادبیات، فرهنگ و مجموعه‌ی علوم انسانی در آن به چشم تحقییر و تهدید نگریسته می‌شود، حاصلش همین سرکوب صداهاست.
جالب اینکه آقای میکروفون به‌دست پی در پی از مهمانان دعوت به مشارکت می‌کند و می‌گوید: «صدای دست‌ها را نمی‌شنوم.» و پای همه چیز و همه کس را میان می‌کشد و مهمانان را قسم می‌دهد که کف بزنند!
اما واقعا چرا باید کف بزنند؟ در هجوم وحشتانک صدای غالب و مسلط، صدای دست‌ها به کجا می‌رسد؟ که اگر هم دست‌ها در کار باشند، هر بیننده فقط تصویر صامتی از دست‌هایی را می‌بیند که در کارند و به هم می‌خورند اما هیچ تاثیری ندارند.
این اتفاق فقط منحصر به عروسی‌ها نیست. پرشمارند نمونه‌هایی که دست ما باید در کار باشد، بدون کوچکترین تاثیر.
خاموش کردن صداهای یکدیگر، صداهای کوچک و متکثر از همین مهمانی‌ها و عروسی‌ها شکل می‌گیرد و تبدیل به غولی می‌شود که به راحتی به چراغش باز نمی‌گردد. کافی است فقط ابزارش را داشته باشید!

پی‌نوشت
آنچه پس از این نوشتار(در یکی دو روز پیش رو) منتشر می‌کنم، آلبوم دوم «گروه کر دختران» است. گروهی در سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ فعالیت می‌کردند. پیش از این آلبوم یکم این گروه در فضای «گودر» منتشر شده بود.
نسخه‌ی باکیفیت‌تری از همان آلبوم یکم را هم در ماتینه منتشر می‌کنم. آلبوم‌هایی که صدای دست‌های خوانندگانش به هیجان و شادابی و رونق کار افزوده بود.

یک آهنگ از آلبوم یکم را اینجا بشنوید تا بعد…

5 دیدگاه برای این نوشته:

رامتین:
۲۷ تیر ۱۳۹۰ من واقعا موندم کسی که این مطلب رو نوشته خودش هم اون رو خونده؟! این حرفها چیه چون صدای کف نمیاد عروسی ها رنگ باخته!!!!!!!!!!!!!!!! متخصص گوش و حلق و بینی هم خوب چیزیه والله.
آرش فرهنگ پژوه:
۲۷ تیر ۱۳۹۰ ما که جدیدا هر جا می خواییم بریم عروسی با گوشی محافظ گوش می رویم چون نه تنها صدای این تجهیزات جدید نمی ذارند صدا به صدا برسه بلکه اصولا ممکنه ادم کر یا نیمه کر ازعروسی خارج بشه !
محمدعلی مومنی:
۲۷ تیر ۱۳۹۰ من نگفتم عروسی‌ها رنگ باخته. هر چند که الان شما یادآوری کردید. عروسی هم اجزا و برنامه هایی دارد که کلیت برنامه را شکل می‌دهند. من بحث کلی‌ترم درباره‌ی صدای کف زدن بود.
محمدعلی مومنی:
۲۷ تیر ۱۳۹۰ واقعا. کمبودها در چنین برنامه‌هایی با شدت و حدت بروز می‌کنه.
سانسورچی:
۲۹ تیر ۱۳۹۰ واقعاً نکته سنجی خیلی خوبی کردید. عروسی هایی که خودِ من این سال های آخر رفتم به 2 نوع تقسیم می شدن: 1) اون هایی که مشارکتم زیاد بود و برای رسوندن صدا، اونقدر محکم دست می زدم که ده دقیقه ای خسته می شدم! 2)اون هایی که انگار نه انگار من و اکثر مهمون ها اونجا حضور داریم و به طور غیر مستقیم فشار وارد می شد که غذاتون رو بخورید و برید دیگه!

ارسال نظر سریع

پیشنهادهای تازه برای موسیقی خیامی

محمدعلی مومنی — Fri, 18 Jun 2010 15:50:42 +0000

وقتی درباره‌ی «خیام و موسیقی ایرانی» نوشتم، موسیقی‌ها و کلیپ‌هایی برای افزودن به فهرست پیشین ارائه شد که بعضی از آنها آثار معروف و موفقی بودند که یا فراموش کرده بودم در آن فهرست بگنجانمشان، یا اینکه از وجود چنین اثری بی‌خبر بودم.
از جمله آثاری که از چشم و گوشم پنهان مانده بود، آلبومی است از گروه Oxioum Of Choice که بسیار دوستش دارم. این آلبوم با همین عنوان Oxioum Of Choice و با شماره‌ی یک و دو به دست من رسیده بود. در واقع این اثر یک آلبوم دوگانه است از همین گروه. در یک آلبوم اشعار مولانا را خوانده‌اند که بصورت رسمی و با عنوان «واقعه» به بازار موسیقی آمده است و در آلبوم دیگر رباعیات خیام را. این دومی به نظرم شنیدنی‌تر است و دور از ذهن می‌دانم منتشر شده باشد.

آن آلبوم واقعه اکنون دو روایت دارد. یک روایت غیررسمی که خواننده‌ی آن «مامک خادم» است و دیگری روایت رسمی که ناشر برای به دست آوردن مجوزهای لازم مجبور شده است یک خواننده‌ی مرد هم به مجموعه بیاورد که اتفاقا صدایش هم بر صدای مامک غالب باشد. بدیهی است که آن روایت غیررسمی خیلی شنیدنی‌تر باشد!

Oxioum Of Choice در ردیف موسیقی تلفیقی ایرانی تجربه‌ی موفقی از کار در آمده است که با زمان‌بندی‌های کوتاه توانسته‌اند به قواعد رباعیات خیامی پایبند باشند. من روایت غیررسمی خیام‌خوانی را به همان نوشته‌ی پیشین افزودم. البته موسیقی بی‌کلام را در دسترس نگذاشته‌ام و این فقط شامل خیام‌خوانی‌های آلبوم است. اما بی‌کلام‌هایش نیز شنیدنی‌اند.

دوستی با نام یاسین دستی پر از پیشنهادهای خیامی داشت. او به آهنگی از بنان و دلکش اشاره کرد که بصورت مشترک رباعیات خیام را خوانده‌اند. آهنگی هم از حبیب محبیان پیشنهاد کرد که این روزها می‌گویند درتهران است و درخواست مجوز کنسرت و انتشار آلبوم موسیقی هم داده است. خیام‌خوانی حبیب «چرخ و فلک» نام دارد. این دو را هم می‌توانید دریافت کنید.

آهنگ دیگری هم با اجرای با عنوان «غم نخوریم» با صدای «شهبانو شیدایی» به فهرست افزوده‌ام. این اثر هم در فضایی ترکیبی و تلفیقی و با ریتم شش و هشت اجرا شده است.

اما اثر در خور توجه و شنیدنی دیگری که یاسین پیشنهاد کرد، آلبومی است از مجموعه‌ی «موسیقی نواحی ایران» که موسسه‌ی ماهور آنرا منتشر کرده است باعنوان« خیام‌خوانی» در بوشهر.
اجرای جدیدی از این خیام‌خوانی بوشهری را هم با صدای خواننده‌ی معروف بوشهری «وزان» آورد‌ه‌ام. اما این آلبوم روایت اصلی این مراسم است که در بوشهر و در جشن‌های عروسی اجرا می‌‌شود. برای حفظ حقوق شرکت ماهور و البته آشنایی شما با این اثر پژوهشی تنها یک آهنگ از آنرا اینجا می‌گذارم.

در «خیام و موسیقی ایرانی» نوشتم که آثار تازه را به مرور به همان نوشته می‌افزایم تا بصورت یکجا در دسترس باشد.پس آثاری که در این نوشته معرفی کردم را هم می‌توانید در همان نوشته دریافت کنید. آثار جدید را با عنوان جدید و با رنگ قرمز متمایز می‌کنم که با اینترنت کم‌سرعت ایران، از دریافت دوباره و تکراری آهنگ‌های پیشین جلوگیری شود. تاریخ درج را هم بصورت مخفی درهمان گزینه‌ی جدید می‌گذارم تا با مراجعه‌ی جدید به آن نوشتار بدانید تا کجای کار را دریافت کرده‌اید و از کجای کار باید ادامه دهید.

باز هم از شما دعوت می‌کنم درباره‌ی «خیام و موسیقی ایرانی» نظر بدهید و آثاری را که از چشم و گوش من دور مانده، معرفی کنید تا به فهرست کنونی بیافزایم.

از یاسین و دیگرانی که پیشنهادهایی گوش‌نواز به من و شما دادند، سپاسگزارم. اجرای بنان و دلکش را اینجا بشنوید و سایر آثار را در «خیام و موسیقی ایرانی» دریافت کنید.

5 دیدگاه برای این نوشته:

خیام و موسیقی ایرانی | ماتینه:
۲۸ خرداد ۱۳۸۹ [...] پی‌نوشت: ۱- به تدریج این انباشته تکمیل می‌شود.(شما نیز همکاری کنید) ۲- همه‌ی آنچه در بالا آمده است در اینجا قابل دسترسی و پیگیری است. ۳- پیشنهاد‌هایی تازه برای موسیقی خیامی [...]
حبیبه زمانی:
۲۹ خرداد ۱۳۸۹ خوش به حال خیام که چنین مبلغی داره! اگه زنده بود می آمد دست بوس!
ياسين:
۲۹ خرداد ۱۳۸۹ سلام از لطف شما ممنونم.دست شما درد نكند .
محمدعلی مومنی:
۳۰ خرداد ۱۳۸۹ دست بوس؟ بابا این حرفها چیه وقتی می‌تونه روی ماهمو ببوسه!
yasin:
۱۳ آذر ۱۳۸۹ امروز روز درگذشتش بودا

ارسال نظر سریع

خیام و موسیقی ایرانی

محمدعلی مومنی — Tue, 18 May 2010 22:35:55 +0000

ما از خیام، در حیرت، یکی پیش هستیم. چرا که نه؟! او با تامل در موضوعات هستی‌شناسانه به حیرت است و ما را هم به حیرتش راه می‌دهد، ولی ما از خود او هم در حیرتیم و از بیان موجز و شگفتش.
این شگفتی گویا ما را از پرداختن به او بازداشته است. یکی از آن زمینه‌ها که باید درهای رباعیات خیان را به روی خود بیشتر می‌گشود، موسیقی ماست که با همه‌ی غورش در آثار بزرگان شعر و ادب، از رویارویی با کوتاه سروده‌های یکی از معدود دانشمندان و شاعران جهانی ایران بازمانده است. چه موسیقی اصیل، چه موسیقی پاپ، یا حتی جز، بلوز و دیگر انواعش.

بنا به علاقه‌ای که به خیام و رباعی‌های بی‌نظیرش دارم، خواستم قطعات موسیقایی که با اشعار این دانشمند و شاعر ایرانی ساخته شده را یک‌جا گرد آورم، که دسترسی به آنها آسان‌تر باشد. اما به تعداد بسیار کمی از این آثار دست پیدا کردم. در مقایسه با اشعار حافظ، مولانا، سعدی و عطار سهم خیام در موسیقی ایرانی بسیار اندک است.
شاید یکی از دلایلش دو خصوصیت رباعی‌های او باشد که رو در روی دو ویژگی موسیقی ایرانی به ویژه از نوع اصیلش قرار گرفته است. این تنافر هم دورنی است و هم بیرونی.
رباعی‌های خیام به گونه‌ای شگفت‌آمیز از کمترین تعداد کلمه استفاده می‌کند، اما از نظر معنا و طرح موضوعات اندیشگی مخاطب را به حیرت و اندیشه وامی‌دارد.
این دو ویژگی را بگذارید در کنار ویژگی‌های موسیقی اصیل و حتی پاپ و دیگر انواع ایرانی‌اش که بسیار کلام‌محور است و خواننده جزئی مهم وگاهی جدانشدنی از یک ارکستر است. خواننده از ابتدا تا انتها می‌خواند و حتی کار را به تکرار می‌رساند و بارها یک مصرع و بیت را، یا به صورت یکپارچه، یا تکه تکه، تکرار می‌کند.

در ویژگی دیگرش، از تفکر و استدلال می‌پرهیزد. نه آنکه اشعار حافظ، مولانا، سعدی و عطار سخنی برای طرح نداشته باشند. اما ویژگی غالب در اشعار آنها احساس و عاطفه است تا اندیشه. برای موسیقی ایران که حتی در انتخاب اجتماعی‌ترین شعرها (حافظ) هم پایش را از دایره‌ی عاطفه و احساس بیرون نمی‌گذارد، انعکاس اندیشه دشوار می‌شود. این نکته به انتخاب آهنگساز و خواننده هم بی‌ارتباط نیست.
اما کمتر دیده‌ایم گروه‌های موسیقی حجم موضوعات شاعر اندیشه محوری چون خیام را بتواند در اثر موسیقایی خود بگنجانند. خوب خیام حرفش را هم خیلی کوتاه می‌گوید. در چهار مصرع.

دقت کنید به زمان آثار موسیقایی‌مان، به ویژه در آثار اصیل. کمتر می‌توانید آثاری با مدت زمان کمتر از سه یا حتی چهار دقیقه پیدا کنید. حتی اگر غزلی در کمترین تعداد بیت برای آهنگسازی انتخاب شود، آنقدر تکرار می‌شود تا گروه موسیقی بتواند بیش از پنج دقیقه حضورش را در کنار مخاطب حفظ کند.

حتی نمونه‌ای مثل خیام‌خوانی کامکارها، به عنوان یکی از موفق‌ترین نمونه‌ها در نوع خود، چند رباعی است که تکرار هم می‌شوند. البته هر تکراری هم عیب نیست. کامکارها برای هر رباعی آهنگ جداگانه‌ای ساخته‌اند و در واقع ما با چند اثر کوتاه پی در پی رو به رو هستیم. تاکیدم روی مدت زمان آثار موسیقایی است که میلی به کوتاهی ندارند.

رباعی‌های خیام در مواجهه با مخاطب هم واکنش‌های گوناگونی را برمی‌انگیزد. رباعی‌هایش به آسانی به یاد می‌ماند و حتی برای سرودن آسان می‌نماید، اما همین رباعی‌ها در موسیقی برای آهنگساز دردسر ایجاد می‌کند.
اما به گمانم همین آثار موسیقیایی خیامی موجود، هم مثل حجم و تعداد آثار دانشمند و شاعر نیشابوری، کم، ولی خوب و شنیدنی از کار در آمده‌اند.
شاخص‌ترین آنها آلبوم «رباعیات خیام» است با آهنگسازی فریدون شهبازی، آواز شجریان و دکمله‌ی خیام‌وار شاملو و یکی از آخرین آثار بخشی است از کنسرت «به یاد مادر» کامکارها.

این آثار موسیقایی را به صورت شنیداری و دیداری و به مناسبت ۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت خیام به خوانندگان ماتینه تقدیم می‌کنم و از شما دعوت می‌کنم در صورتی که به آثار موسیقایی خیامی (چه شنیداری یا دیداری) و یا حتی سخنرانی‌ها و خیام‌خوانی‌هایی برخوردید، حتما به من اطلاع بدهید، تا آنها را اینجا به دیگران هم معرفی کنیم و در دسترس‌شان بگذاریم. حتی خودتان می‌توانید آنها را اینجا بارگذاری کنید. امیدوارم به تدریج این صفحه انباشته‌ی ارزشمندی از آثار خیامی بشود. ماتینه را یاری کنید.

بشنوید:
آلبوم رباعیات خیام | صدای احمد شاملو | محمدرضا شجریان، آواز | محمدرضا شهبازیان، موسیقی
خوش باش | رباعیات خیام از آلبوم بهار دلکش | محمدرضا شجریان
سپیده دم | شهرام ناظری
به یاد مادر | خیام‌خوانی کامکارها
هیچ | صدیق تعریف
کوزه‌ی می | خواننده: بنان و دلکش
می نوش | گروه Oxioum Of Choice | خواننده: مامک خادم
یک چند به کودکی | آلبوم خیام‌خوانی در بوشهر | روایت اصیل
خیام‌خوانی بوشهری | روایت جدید | خواننده: «وزان»
مستی، بین زمین و آسمان | علیرضا قربانی و «حمدانی» خواننده‌ی تونسی
اسرار ازل | امیر آرام
دوزخ | محسن نامجو
خوش باش | بهنام صفاریان
غم نخوریم | خواننده: شهبانو شیدایی
ای چرخ فلک | خواننده: حبیب محبیان
خیام و این جهان فرسوده | کلام | به روایت: سیاوش اوستا
رباعی ماهور | ارکسترال | خواننده: اسحاق انور | جدید
ترانه‌ی خیام | گروه خاک | خواننده: شهریار حاتم | از آلبوم: آغاز | جدید
آهنگ‌های گفت‌وگوی من|پر کن|سفید| از آلبوم «بمون» | گروه cyminology | جدید

ببینید:
خیام‌خوانی کامکارها در کنسرت به یاد مادر شامل:
پیش از دم صبح | جام لطیف | غم فردا نخوریم | کوزه‌گر نت
مستی، بین زمین و آسمان | قربانی و «درصف حمدانی» خواننده‌ی تونسی
مستند خیام در پنج بخش: یکم | دوم | سوم | چهارم | پنجم
بخشی از فیلم سینمایی «افسانه‌ی عمر خیام» | کارگردان: کیوان مشایخ
خیام‌خوانی بوشهری | عکس

بخوانید:
سایت خیام نیشابوری
رباعیات خیام | برای تلفن همراه
خیام صادق | صادق هدایت | نسخه‌ی pdf
نرم‌افزار رباعیات خیام
تاثیر خیام بر ادبیات، موسیقی و سینمای غرب | طربستان
خیام‌خوانی در بوشهر

آثار خیامی را اینجا بارگذاری کنید

پی‌نوشت:
۱- به تدریج این انباشته تکمیل می‌شود.(شما نیز همکاری کنید). در یکی دو روز آینده یعنی ۳۱ اردی‌بهشت یا یکم خرداد ۹۰ چند اثر جدید را به این فهرست اضافه می‌کنم که بعضی از آنها واقعا زیبا و شنیدنی هستند.
۲- همه‌ی آنچه در بالا آمده است در اینجا قابل دسترسی و پیگیری است.
۳- پیشنهاد‌هایی تازه برای موسیقی خیامی

37 دیدگاه برای این نوشته:

شباویز:
۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۹ لینکها برای من باز نمیشن .ارور میدن .چک کن لطفا
محمدعلی مومنی:
۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۹ لینک مستقیم فایل‌ها درست بود. اما لینک پوشه‌هایی که این فایل‌ها در آن بودند، بله. دسترسی به آنها محدود بود و حالا به اشتراک گذاشتمشان. ممنونم از اینکه خیلی زود و به موقع خبر دادی.
ياسين:
۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۹ سلام در بوشهر اشعار خيام رو با ني جفتي و فلوت مي خوانند به نام خيامي خواني آلبوم اين كار هم موسسه فرهنگي هنري ماهور منتشر كرده.
آرش فرهنگ پژوه:
۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۹ سلام ودرود بعد از خیلی وقت سلام ودرود چه خبرا خوش هستی برادر؟ مطلب جالبی بود تا به حال این جوری بهش نگاه نکرده بودم
ياسين:
۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۹ http://www.ahangsara.com/product_info.php?products_id=6820 اين هم لينك مطلب بالا

ارسال نظر سریع | مشاهده‌ 32 نظر دیگر