سلام، رسیدن نوروز و بهار را شادباش می‌گویم. امیدوارم «صد سال به (از) این سالها» داشته باشید!
نمی‌دانم شما هم از کسانی هستید که فکر می‌کنید «عید دیگه صفای اون وقتا رو نداره»؟ کسانی که میگن: «عید اون موقعا یه جور دیگه بود؛ باصفاتر و باحال‌تر بود! آدم کلی شور و شوق داشت.»
زمانی فکر می‌کردم این حسرت محصول «نوستالژی‌بازی»های ماست. اما وقتی «امیرحسین» خواهرزاده‌ی ۱۵ ساله‌ام این حرف را تکرار کرد، فکر کردم همه‌ی دلیل این نیست.

نمی‌دانم دیگران دنبال چه حس و حالی هستند و باید چه بشود؟ اما من حالا چند سالی است که با بهار رابطه‌ای دو طرفه دارم. منتظر نیستم فقط بهار حرف بزند و برایم حس و حالی بیاورد. من هم برای بهار حرف‌ها دارم و می‌خواهم چیزی به بهار و نوروز بدهم.
این رابطه‌ی دوطرفه همیشه بوده و هست. این آدم‌های پیش از ما بودند که به نوروز و بهار معنا دادند و از بهار هم حس و حالی می‌گرفتند. با توجه به اتفاق‌ها و رویدادها معنایی به آن اضافه می‌کردند. بخشی را پر رنگ می‌کردند و بخشی را کمرنگ.

طبیعی است که باید بنا به نیاز زمانه و آنچه که می‌خواهیم، هر بار بهار و نوروز را روزآمد کرد و چیزی به آن افزود. غیر از این باشد، بهار و نوروز چیزی جز یک رسم تکراریِ بیهوده نخواهد بود.
از طرفی مفهوم «نوروز» برای سنین مختلف، متفاوت است. این مفهوم با افزایش سن باید تغییر و رشد کند. اگر برای کودکان «بوی عیدی، بوی توپ و بوی کاغذ رنگی» می‌هد، حتما برای جوان، میانسال و انسان پا به سن گذاشته، مفهوم دیگری در میان است. اینکه در یک دوره‌ی سنی دنبال حس و حال دوره‌ی دیگر سنی باشیم، نتیجه‌اش ناامیدی است. مثلا اینکه در میانسالی دنبال حال و هوای کودکی هستیم!

اما به گمانم دلیل بخشی از این حس و حال از دست رفته، فرو کاستن نوروز از «آیین» به «رسم» باشد.
نوروز فروکاسته شده به شلوغی‌های شب عید و خرید چهار تکه لباس(که خیلی‌ها توان همین کار را هم ندارند) و بعد هم خزیدن به کنج خانه‌ها.
خانه‌های کوچکی که روز به روز هم کوچکتر می‌شوند و دیگر اجازه‌ی دید و بازدیدهای گروهی و خانوادگی را هم نمی‌دهد. اتفاقی که به عید نوروز بیشتر رونق می‌داد و حالا در خانه‌های کوچک چیزی جز یک مهمانی کوچک معمول و مرسوم نیست. اتفاقی که در روزهای دیگر سال هم می‌افتد.
در این کوچک شدن خانه و جشن، نهادهای اجتماعی باید در تدارک جشنی می‌بودند که بشود نام آیین بر آن گذاشت. تدارک جشن‌هایی که طیف‌های مختلف اجتماعی را گرد یک مفهوم و فرهنگ جمع کند و لذت شادی جمعی را نصیب آنها کند.

شهرهای کشور ما «ایران» چقدر حال و هوای نوروزی دارند و چقدر با نشانه‌پردازی و فضاسازی تمایز این عید با روزهای دیگر را برجسته می‌کنند؟ اتفاقی که حس همگرایی اجتماعی را تقویت خواهد کرد.
نمونه‌های انگشت‌شمار این فضاسازی و میل به برگزاری «آیین نوروز» را در شهرهایی مثل مشهد (استقبال از بهار) یا بصورت محدودتر در تهران ببینید. فضاسازی شهری شوری برانگیخته می‌کند و شهروندان را گرد یک مفهوم، به شادی، جمع می‌کند. وحدت و همگرایی اجتماعی و پس از آن همگرایی ملی، موضوعی نیست که با شعار به دست آید. آیین‌ها و نمادها کارکردهای روشن و مهمی دارند که از آن غفلت می‌شود.

نگاه کنید به جشن جهانی نوروز که دیروز در «نوروزگاه» دوشنبه‌ی خودمان، در تاجیکستان، برگزار شد. آیین پرشوری که برای یک سال شوق دست و پا می‌کند و مردم را به هم نزدیک می‌کند. و نگاه کنید به جشن جهانی نوروز که سال پیشین در کشور ما برگزار شد و محدود شد به مراسمی که در یک سالن بصورت محدود برگزار شد.

تاجیک‌ها هم‌آیین‌های پارسی‌زبان ما هستند که نوروز چه به نام آنها، چه به نام ما و چه به نام افغان‌ها در دنیا شناخته شود، تفاوتی نمی‌کند و راه دوری نمی‌رود. ولی برای پیشگیری از شکایت‌های پسین می‌گویم که ما همیشه عادت داشته‌ایم که چیزی را از دست بدهیم و بعد ناله و فغان کنیم.
شاید چند سال دیگر بخواهیم طومارهای اینترنتی امضا کنیم که ما هم در آیین نوروز سهیم بوده‌ایم!

آیین‌ها و از جمله «نوروز» کارکردشان همین بوده و هست که تعداد پرشماری را در یک زمان و در یک حس دلخواه، از جمله شادی آغاز بهار، شریک کند.

وجودتان سرشار از حس تازگی بهار. دوستتان دارم.
محمدعلی

پی‌آمد

آهنگ زیبای ابتدای این نوشته، «نوروزخوانی» است با اجرای گروه «عجم»
با کلیک روی عکس نخست، یا همین‌جا تصاویر جشن نوروز در دوشنبه را ببینید.
در متن، لینک تصاویر طرح «استقبال از بهار» را هم گذاشته‌ام.

بازنشر
فروکاستن نوروز از «آیین» به «رسم» | سی‌میل

ارسال نظر سریع

فرض را بر این گذاشته‌ام که راه من و خاتمی از هم جدا شده است. فرض که من و خاتمی، حالا پس از سال‌ها، دیگر مخالف هم هستیم.
خوشحالم! باور کنید خوشحالم.
از اینکه حالا کسی مخالف من است، که برایم زندگی می‌خواهد و در برابر من شعارش و عملش این است: زنده باد مخالف من.

سال‌ها در حسرت مخالفی بودم که متین و عاقلانه حرف‌هایم را بشنود. حالا اگر خاتمی و من مخالف یکدیگر باشیم هم، راه دوری نمی‌رود!
این یک متن رمانتیک نیست. دفاعیه‌ای برای خاتمی نیست. حرف سیاسی هم نیست.

من از یک «حسرت بزرگ» حرف می‌زنم!

پی‌نوشت:
دشمن دانا که غم جان بود | بهتر از آن دوست که نادان بود  «سعدی»

بازنشر
این یک متن رمانتیک نیست | سی‌میل

ارسال نظر سریع

سرنوشت: دو هفته‌ی پیش به خاطر یکی از طنزهایم از «اطلاعات» با من تماس گرفتند. «رضا رفیع» اطلاعاتی بود! البته نه این اطلاعات، آن اطلاعات بود و نه این رفیع اطلاعاتی از آن اطلاعاتی‌ها. منظور روزنامه‌ی اطلاعات است. وگرنه چه چیز باید می‌شد «کیهاااان»!

رضا رفیع یکی از طنزهای قدیمی من را بیرون کشیده بود و قرار بود در روزنامه‌ی اطلاعات چاپش کنند. اما این متن پروسه‌ای چهار ساله را طی کرده تا به «ماتینه» رسیده است.

سال ۸۶ یکی از نویسندگان آیتم طنز «مرشد و بچه مرشد» در برنامه‌ی تلویزیونی «سیب سفید شب» بودم. این متنِ یکی از چند قسمتی است که من نویسنده‌ی آنها بودم.
اما سال ۸۹ همین متن را به جشنواره‌ی «طنز طهران» فرستادم.
سال ۹۰ سر از ضمیمه‌ی ادب و هنر روزنامه‌ی اطلاعات در آورد.
حالا ۱۲ روز پس از انتشار در اطلاعات با عنوان «چو CD بیاید، نگاهش مکن» + طنز «بوق» در ماتینه سبز شد!
رضا رفیع است و قابلیت‌هایش. از آن زیر یک چیزی را بیرون می‌کشد که خودت هم بیرون نکشیده بودی! سپاس رفیع!

***

بچه مرشد: مرشد بیا که خوب موقعی رسیدی. یه CD گرفتم، ببین عجب فیلمیه!
مرشد:(در حالیکه لبخند بر لب دارد آهسته آهسته به سمت لپ‌تاپ می‌رود.  CDرا برمی‌دارد، به طرف بالا می‌گیرد و آنرا ورانداز می‌کند. مشغول کار با لپ‌تاپ می‌شود) صبر کن باباجان، بذار ببینم. اِ پس چرا اینقدر تصویرش تیره و کدره؟ انداختیش توی خاک و خول؟ صداش هم خفه است. نکنه CD رو انداختی توی آب؟ شانس آواردی نسوخته! یا کلاً محتویاتش تو آب حل نشده!
ـ مرشد جان، این حرفا چیه که میزنی؟ شما که آخر مدرنیته‌ای، اصلا پست‌مدرنی! این فیلمو از رو پرده برداشتن دیگه!
مرشد: پرده از چه چیزی برداشته باباجان؟
ـ مرشد این فیلم تازه یکی دو روزه که اومده رو پرده و تازه داره اکران میشه.
مرشد: پس دست تو چکار می‌کنه؟

ـ خوت میدونی که من بی تقصیرم. من نه دوربین دارم، نه گوشی دوربین‌دار. حالا اینکه چیزی نیست. اون یکی دیگه از روی پرده نیست. کیفیت داره آآ، مثل آیینه. از رو CD اصل کپی شده. خیالت راحت. اونو با کیفیت می‌تونی ببینی!
مرشد: ای روزگار لامروت! بچه تو خوشت میاد همون موقعی که من دارم نقالی می‌کنم CD کارم پخش بشه و دیگه هیچکس نایسته کارمو ببینه؟ اصلا CD کیلو چنده؟ دیدن خود منه که لطف داره!
ـ زرنگی‌ها مرشد. افتادی به تعریف کردن از خودت.

مرشد: دِ خوب تعریف دارم دیگه. خودت چی که داری بحثو عوض می‌کنی؟ یه روزگاری با یه فاصله بعد از اکران CD فیلمها میومد. بعدها یه جوری شد که فیلمو از رو پرده بر می‌داشتن همون در حال اکران CD فیلمو پخش می‌کردن ، حالا در حال اکران از روی CD اصل کپی می‌کنن. می‌ترسم اینجوری که پیش میره یه جوری بشه که فیلمساز بخت برگشته مجوز که گرفت، فرداش CD همون فیلم در بیاد. هر چی کارگردان داد میزنه آقا قبول نیست، من که هنوز نساختم، دادش به هیچ جا نمی‌رسه که نمی‌رسه. اینکه سهله چنان به روز بشن و از روز هم جلو برن که طرح اولیه فیلم به ذهن کسی رسید، بگن CD‌اش در اومد! قرن بیست و یکه دیگه!
ـ ای ولله مرشد، همین الان  فیلم جدیدی که داره اکران میشه دیروز طرحش به ذهن من رسیده بود. ناقلاها چه تر و فِرزَن. سریع قاپیدن و رفتن ساختنش.

مرشد: بچه مرشد اینجا رو باش. یه نامه علیه قاچاق CD و این قضیه توی یه سایته. تا حالا ۴۰ میلیون نفر امضاش کردن. اینجا رو. یه آمار در مورد CD فیلمهای روی پرده. نوشته از روی این فیلم جدید… ای داد میدونی چند نسخه فروش رفته؟
ـ نه مرشد، چند نسخه؟
مرشد: ۴۰میلیون نسخه بچه مرشد!
ـ باز خدا رو شکر ۳۰ میلیون نفر نخریدن. میگم ولی خودمونیم چقدر فیلم ببین داریما.
مرشد: این CD‌ها رو تا قانون کپی رایت اجرا نشده برو یه جا سر به نیستشون کن.
ـ راستی اون فیلم خارجیه که تو دنیا داره اکران میشه، اون هم هست.
مرشد: اونو دیگه از کجا خریدی؟

ـ اینو بچه‌ها از پشت شهرداری برلین خریدن، واسم فرستادن.
مرشد: تا پای پلیس بین‌الملل رو اینجا باز نکنی ، خیالت راحت نمیشه؟ اینم از رو پرده است؟
ـ نه مرشد! خیالت راحت این از رو CD اصله. CD اصل تو کیف CD یه نفر بوده. رفیقش رفته ازش CD بگیره، اینو اشتباه داده به اون.
مرشد: صدای چیه؟ تلویزیون لپ‌تاپ نگاه می‌کند. پلیس بین‌الملله. بدو برو قایم شو. بجنب.
ـ چی میگن؟ حرف حسابشون چیه؟
مرشد: این نشانه‌ای که می‌بینی، نشانه‌ی همون پلیس بین‌الملله. ایمیل دادن. میگن نمیخواد خودتو تسلیم کنی. چون خودت به دردمون نمی‌خوری، همون CD رو می‌خوایم. سریع تحویل پلیس بین‌الملل بده.
ـ ناقلاها میخوان ببین‌ها!

مرشد: بذار من جوابشونو میل کنم اول. نوشتم چشم جناب سروان. فردا صبح علی‌الطلوع با پست ویژه محصولات الکترونیکی می‌فرستم خدمتتون. اینم از این.حالا بچه مرشد گوش کن به این قصه‌ای که میخوام واسه‌ات تعریف کنم. (دستهایش را بهم می‌کوبد ، دور می‌گیرد)

کسی یک زمان، نزد رستم برفت/ به کف داشت CD به تعداد هفت
بپرسید رستم چیست این؟/ برایم چرا آشنا نیست این؟
بگفتا که ای رستم پهلوان / بود این همان CD فیلمتان!
چو بگذشت ز عهدت هزاران هزار/ هنرها شود به وصفت قطار
شود قصه‌ات سوژه‌ی یک کتاب/ دل هر مخاطب برایت کباب
و CD فیلمت در آید برون/ و این CD از پس آن قرون!

رستم از اینکه فیلمی که هزاران سال بعد از او ساخته شده و CD اون اینقدر زود در آمده خشمگین و متعجب شد. تعجب از اینکه : بابا شما چقدر نامردین دیگه! بذارین اول شاهنامه نوشته بشه! سینما به وجود بیاد، CD اختراع بشه بعد!

منتشر شده در
روزنامه‌ی اطلاعات، ضمیمه‌ی ادب و هنر | ۸ آذر ۱۳۹۰ | شماره‌ی ۲۵۱۸۹

ارسال نظر سریع

- الو؟ اونجا شرکت اینترنته؟ الو! آقای اینترنتی، خودتی؟ آقای اینترنتی؟
- چی اینجاست؟ من کی‌ام؟ چرا اینجوری صحبت می‌کنی؟ الو… الو…
- هیس‌س‌س! یواش آقای اینترنتی. گیر میفتم.
- مگه کجایی؟ مشکوکی! ببین پسرجان، پای منو وسط نکش. من حوصله‌ی دردسر ندارم.
- ای بابا. مشکوک چیه؟ از کی تا حالا مدرسه مشکوک شده؟ چرا نگاه شما به مدرسه اینجوریه؟ من الان توی مدرسه‌ام. دارم با موبایل حرف می‌زنم. ممنوعه آقای اینترنت!

- موبایل؟ موبایل چیه دیگه؟
- از همونا که شما هم داری. منم دارم. همه دارن! یعنی نمی‌دونی چیه واقعا؟
- آهان. نکنه تلفن همراه رو میگی؟ خوب  چرا زبان فارسی رو پاس نمی‌داری؟!
- حالا همون! استفاده از تلفن همراه توی مدرسه ممنوعه!
- حالا کارت چیه؟
- در مورد این حرفایی که از قول شما توی روزنامه نوشتن.
- از  قول من؟ چی نوشتن؟
- اگه میخوای تکذیب کنی نگم؟
- بستگی داره. اگر خوب باشه که به شدت تائید می‌کنم.

- روزنامه‌اش الان اینجاست. مدارکش موجوده! مستنده. همین که گفتی به ۱۰ هزار تا مدرسه قراره اینترنت بدین. می‌خواستم ازتون تشکر کنم.
- مجبور بودی توی این شرایط بحرانی زنگ بزنی و تشکر کنی؟
- بله آقا. مجبور بودیم. بابا و مامانم بهم یاد دادن که هر کس واسه‌ات یه کار خوب انجام داد، ازش تشکر کن. حتی توی بدترین شرایط!
- فکر کنم بچه‌ی درسخونی باشی. احتمالا الان تنها معضل درس خوندنت اینه که مدرسه‌ی شما اینترنت نداره. می‌دونم که تا همین الان هم پژوهش‌هات عقب افتاده. اما خوب چکار میشه کرد؟ نشد دیگه تا حالا.

- وای‌ی‌ی‌ آقای اینترنت چرا بغض کردی؟ اصلا اینترنت شما پاش به مدرسه باز بشه، اینجا گلستان میشه. من که هر روز میرم مدرسه. شما فکرشو بکن. ما میریم سر کلاس اینترنت. هی می‌خواییم Connect بشیم، نمیشه.
-چی بشین؟ یه بار دیگه بگو!
- Connect
-این کلمه فارسیه؟
-بله آقا. این که معلومه. صبح تا شب روزی صد بار میگیم Connect شد، Disconnect شد! یه چیزی مثل پنالتی. هند. اینا مگه فارسی نیستن؟!
- چرا! اینا که معلومه فارسین. خوب بعدش چی؟

- هیچی دیگه، کلی از وقت کلاس که اینجوری می‌گذره. بعد هم که وصل میشه سرعتش پایینه. یعنی همون چیزی که توی رانندگی بهش میگن سرعت مطمئن! یه عکس می‌خوان نشون بدن، فقط نصفش باز میشه. یه سایت میخوان نشون بدن، چپ اندر قیچی میشه. خلاصه اینقدر اینجوری میشه که وقت کلاس تموم میشه. بعد مدیرمون میگه «اینا آموزش‌های پایه است. باید اول اینا رو یاد بگیرین. تا اینا رو یاد نگیرین، کلاس بعدی رو نمیشه شروع کرد.»
-آفرین، آفرین! خوشم اومد از این نگاه مثبتت.

- بله آقا. آدم باید به همه چیز مثبت نگاه کنه. اوه اوه اوه! اومدن؛ آقا ما رفتیم آقای اینـ…اومـ…
بوق بوق بوق بوق بوق…

منتشر شده در
دوچرخه؛ ضمیمه‌ی هفتگی روزنامه‌ی همشهری | ویژه‌نامه‌ی طنز نوجوان «خرچنگ»
شماره‌ی ۶۱۷ | پنجشنبه ۱۷ شهریور ۱۳۹۰

ارسال نظر سریع

- آقا نگهدار
- بپر بالا
-قربون تاکسی تر و تمیز و مامانت برم!
صدای ترمز تاکسی پیچید توی حرفم.
-برو پایین
-چی شد مگه؟
-مامانم
-نه منظورم مامان شما نبود. منظورم تاکسی بود که مرتبه. نه که هوا گرمه.
-منظور؟
-منظور بدی نداشتم. همینطوری.
-اینجا صحبت مامانی و ناموسی و … نداریم. گفته باشم.

***

راننده توی باغ نبود. شیشه‌ را بالا بردم. شاید متوجه بشود و کولر را روشن کند.
-بکش پایین
-ای بابا. یادت نیست چی گفتی؟
-شیشه رو بکش پایین.
-آخه شما اصلا توی باغ نیستی!
-باغ؟
صدای ترمز تاکسی پیچید توی حرفم.
-برو پایین
-چی شد مگه؟
-باغ
-منظورم اون باغ نبود. یه باغ دیگه است.
-این باغ، اون باغ نداره. کسی که تو اون باغ رفت، تو این باغم میاد.
-منظور بدی نداشتم. همینطوری.
-اینجا صحبت باغ و هلو و خوردنی و اینجور چیزها نداریم. گفته باشم.

***

-عجب هوایی شده
-منظور؟
منظور بدی ندارم. یاد سعدی افتادم. کجاست که ببینه دیگه ابر و باد و مه و خورشید و فلکی در کار نیست…؛ به جاش دوده، ریزگرده، اشعه‌ی ماوراء بنفشه. از همه بدتر این گرما…
صدای ترمز تاکسی پیچید توی حرفم.
-برو پایین
-چی شد مگه؟
حرفای بودار می‌زنی!
-هنوز که نزدم.
-می‌زنی. سیاه‌نمایی می‌کنی. از گرد و غبار و آلودگی و اشعه و گرما شروع کردی. معلوم نیست به کجا می‌رسی.
-منظور بدی ندارم.
-اینجا صحبت از اوضاع جوی و آلودگی و اینجور چیزها نداریم. گفته باشم.

***

-اگر کولر ماشینت رو  روشن کنی…
-دیدی. دیدی گفتم. برو پایین.
راننده کج شد و در ماشین را باز کرد و مدام گفت: برو پایین. حرف بودار می‌زنی
-کدوم حرف،  کدوم بو؟
- امروز جنگ بر سر انرژیه. بعد تو میگی کولر؟
-من به خاطر خودت میگم. نگرانم بوی حرف از دهن به بدن بزنه.
-اینجا صحبت از انرژی و سهمیه‌بندی و بو و رایحه‌ی خوش و ناخوش و اینجور چیزها نداریم. گفته باشم…

***

این ماجرا در چند فصل دیگر می‌تواند ادامه پیدا کند. نه به دلیل الزام به ۳۰۰ کلمه‌ای بودن متن، که از روی مصلحت‌گرایی و برای ایجاد آرامش در جهان و دستیابی به صلح و برای احترام به حق آیندگان برای دستیابی به انرژی می‌شود بی‌خیال کولر در تاکسی‌ها، اتوبوس‌ها و مترو شد. این کولر‌های بی‌وجود!

منتشر شده در

روزنامه‌ی شرق، چهارشنبه ۱۲ مرداد ۹۰، شماره‌ی پیاپی ۱۳۱۰ | PDF

ارسال نظر سریع